Zij zagen Oorlog

Oprecht en authentiek

Een oceaan van verhalen

Ik hield het niet droog

Speeldata

Bent u een vluchteling?

Afbeelding voor

In het stadhuis vult een oude man een formulier in.

Bij Geboorteplaats schrijft hij op: "Leningrad."

Bij Woonplaats: "Sint-Petersburg."

De gemeentemedewerker is 18-20 jaar oud en controleert het formulier: "Reden voor verhuizing?"

"Staatsgreep" antwoordt de man stoïcijns.

De jonge overheidsmedewerker kijkt aandachtig naar de oude man: "Bent u dan een vluchteling?"


delen:

Alle voorstellingen tot eind 2021 afgelast

Thumbnail afbeelding 1899

Ik ben geboren in een land dat gelukkig niet meer bestaat. Op mijn 17e ontvluchtte ik het door mijn leven in een platic tasje te stoppen en een bus naar 'ergens' te pakken.

En waarom? Omdat we gemarkeerd waren als een volk dat je 'anders' moest behandelen. Dat was ooit gedaan zodat mensen rekening konden houden met de religie van mijn voorouders, maar het ontaarde in een systeem waarin we steeds minder mochten en konden.

Goede Zorg was alleen haalbaar als we doktoren kenden en bereid waren die zwart te betalen. Naar specifieke scholen lukte uitsluitend tegen betaling buiten het systeem om. Ik kan meer voorbeelden noemen, maar u heeft vast een idee omtrent de warmte in die samenleving. Wij werden gezien als derderangs burgers en aldus behandeld.

lees verder »

Samen

Thumbnail afbeelding 1897

Luister, ik snap jullie woede bij het zien van deze beelden van de formule 1 in Zandvoort. De anderhalve meter voorschriften kunnen niet worden nageleefd en ook het nakomen van andere corona-vereisten staat onder druk, zo lezen we in de media. En dat het klopt kunnen we zelf constateren na het zien van de beelden. En dat brengt woede en ik zie her en der oproepen om de regering af te zetten of erger.

Ik snap waar die emotie vandaan komt, maar oproepen tot geweld gaat me wel wat ver. De mensenmassa is het gevolg van beslissingen van een prominent aanwezige minister die louter goede bedoelingen heeft. De stroom mensen is op zoek naar hun genummerde stoel of zijn toevallig op weg naar de koffie-corner of de Heineken 0,0 stand.

Begrijp mij vooral niet verkeerd, want ook ik ben keihard geraakt door alle corona-regels. Als toneelactrice heb ik de afgelopen anderhalf jaar van alles meegemaakt. Eerst gingen we terug van zalen van 500 bezoekers naar 150 bezoekers en bijna direct naar 30 bezoekers. Vervolgens moesten theaters dicht en zat ik maanden thuis.

Toen de theaters weer open mochten, waren de regels vaag en werd er bovendien testen voor toegang ingevoerd. De logistiek was slecht, de app werkte matig en de anderhalve-meter voorschriften zorgden ervoor dat er maar een handvol mensen in de goed geventileerde zaal in het theater plaats mocht nemen.

Festival werden echter verboden, want de regering noemde events met ongeplaceerde velden levensgevaarlijk. Dat verbod gold niet voor de natuurgebieden waar de Formule 1 in Zandvoort zijn bezoekers neerplant en waar ze in drommen naartoe moeten lopen.

We moeten bovendien niet vergeten dat de regering onder geweldige druk staat. Ze traden dit jaar af vanwege structureel racisme bij de belastingdienst. Niet omdat ze dat zelf nodig vonden, of vanwege de talloze zelfmoorden onder getroffen ouders, maar omdat het parlement het eiste. Moreel fatsoen hebben ze aantoonbaar niet en met gelijkwaardigheid hebben ze ook weinig op.

Diverse politieke partijen, deels onderdeel van dat demissionaire kabinet, moeten een nieuwe regering vormen. Dat schiet niet op en dat is jammer, maar niet heel vreemd. De regeringen onder Rutte doen er bijvoorbeeld al 10+ jaar over om de gedupeerden in Groningen schadeloos te stellen.

Bovendien is Rutte een slechte teambuilder, want onder geen enkele minister-president traden zoveel bewindslieden af. Daarom zijn ze vast heel druk om elkaar van goede bedoelingen te overtuigen en dat kost nu eenmaal veel tijd en etentjes.

Die culinaire uitspattingen stond ook een correcte afhandeling van Afghanistan in de weg. Buitengewoon vervelend dat daar mensen met een Nederlands paspoort of diplomatieke status geconfronteerd zullen worden met de goede bedoelingen van de Taliban, maar het is niet anders.

Groot voordeel van de regering Rutte is dat ze weinig actieve herinneringen hebben, dus de kans is groot dat ze het allemaal al niet meer weten.

Al die narigheid, racisme, ongelijkwaardigheid en ronduit ontfatsoenlijk bestuur betekent niet dat we over moeten gaan tot lichameliijk geweld. Dat zou ons niet anders maken dan de hoofddaders zelf, dus dat moet je alleen om die reden al niet willen.

Bovendien werkt deze Minister met zijn vrinden keihard voor een prima salaris, waar geen enkele hoofdelijke aansprakelijkheid aan gekoppeld is. Sterker nog, hij heeft niet meer dan een inspanningsverplichting dus hoeft slechts op te komen dagen, en als hij vertrekt wacht hem jaren gratis geld in de vorm van die wachtgeldregeling.

Die spelregels hebben we zelf bepaald en misschien dat we daar een keer over na moeten denken. En over dat goddeloze koningshuis. Maar dat is allemaal voor later.

Tot die tijd moeten we het met elkaar oplossen, zoals Minister de Jonge in de persconferentie zei. En zoals de mensen op weg naar het circuit in Zandvoort laten zien: schouder aan schouder, hand in hand en schuren om Hugo de Jonge even te citeren! Fuck de anderhalve-meter-samenleving, want de minister vindt het prima.

lees verder »

De confronterende vraag

Thumbnail afbeelding 1843

"In je voorstelling ga je ogenschijnlijk moeiteloos over van het ene personage in het andere en daarin neem je de kijker mee naar een ander verhaal. Zo aangrijpend. Hoe doe je dat?"

Het was een vraag in een radio-interview. Vier woorden, die me overvielen. Niet omdat ik het antwoord niet weet, maar omdat ik er na anderhalf jaar voorstellingen eigenlijk niet meer bij stilsta hoe zo'n transitie er vanaf de tribune (of stream) uitziet.

We hebben het indertijd bedacht en uitgewerkt, en er eindeloos op gerepeteerd. Het staat, het werkt en het is echt. Maar dat is niet de juiste reactie.

lees verder »

Nieuwsbrief Mei

Thumbnail afbeelding 1828

Onze nieuwe nieuwsbrief is uit! .

De nieuwsbrief bevat altijd een terug- en vooruitblik en leuke weetjes en informatie over gratis voorstellingen (ook live in het theater). Abonneer je als je de nieuwsbrief ook gratis wilt ontvangen.

lees verder »

'Kunst en musea zijn niet essentieel'

Thumbnail afbeelding 1794

Zo sprak de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en tevens viceminister-president. "Je hoeft niet naar het theater en je kunt ook een DVD opzetten." Ik moest het me niet persoonlijk aantrekken aldus de Minister, want een dagje zonder kunst of cultuur moet kunnen. Zijn uitspraak deed me terugkijken op zijn "dagje zonder kunst of cultuur", wat in realiteit ruim een jaar is.

Een jaar waarin een sector effectief om zeep geholpen werd, duizenden mensen hun baan verloren en tienduizenden vrijwilligers thuis kwam te zitten. Een jaar waarin het met vaccineren niet wil vlotten en er vanuit de overheid zoveel gegoocheld wordt met cijfers dat Hans Klok er moedeloos van wordt en Peter R. de Vries het spoort bijster is. Een jaar dat de Minister, naar eigen zeggen en volledig doorbetaald, "voor geen goud had willen missen".

Weet u Meneer De Jonge, ik zal u eens een paar dingen over mijn jaar vertellen.

lees verder »

Educatieve voorstelling Naar Berlijn richting scholen en festivals

Thumbnail afbeelding 1791

De voorstelling "Naar Berlijn" neemt de toeschouwer in 13 live gezongen en geacteerde historische liederen mee terug naar de tweede wereldoorlog in het oosten van Europa. Ksenia begeleidt zichzelf tijdens de zang op gitaar en Roy van Veen zorgt voor historische duiding en verzorgt een voor- en nagesprek. De Russischtalige liederen en vertellingen beschouwen diverse aspecten van oorlog in dat kolossale land en worden met de vertalingen en vertellingen in perspectief gezet.

lees verder »

Dag van de Overwinning

Thumbnail afbeelding 1783

In Nederland vieren we vrijheid op 5 mei, terwijl de rest van de westerse wereld de overwinning op de Duitsers herdenkt met het vieren van VE-Day op 8 mei. Raar eigenlijk, want de onvoorwaardelijke overgave van het gehele Duitse leger gebeurde niet op 5 mei aan de Canadezen met Prins Bernard als toeschouwer in Wageningen, of op 7 mei aan de westerse geallieerden in Frankrijk, maar op 8 mei op het hoofdkwartier van de Sovjet troepen van de USSR in het district Berlijn-Karlshorst. En die vrede ging pas om middernacht in. Daarom viert Oost-Europa het einde van die allesvernietigende oorlog jaarlijks groot op 9 mei, de eerste dag dat Europa formeel weer vrij was.

Ksenia speelt op de Dag van de Overwinning twee voorstellingen in dat thema. Als matinee een educatieve voorstellingen met Russische liederen, vertalingen en vertellingen. En 's avonds haar theatersolo 'Zij zagen Oorlog'. Beide zijn gratis via een live-stream te volgen. Details vindt u hier.

lees verder »

4 mei, 21:00 live bij Theater na de Dam

Thumbnail afbeelding 1780

Na de Nationale Dodenherdenking worden traditioneel op het podium gerelateerde voorstellingen opgevoerd. Dit jaar is 'Zij zagen Oorlog' onderdeel van dat programma. Vanaf 21:00 uur via deze gratis live stream.

lees verder »

Oorlog op je 16e

Thumbnail afbeelding 1771

Bij het uitbreken van de oorlog ging de 16-jarige Sloveense Albina-Mali-Hocevar bij het verzet, of 'de partizanen' zoals dat in Oost-Europa wordt genoemd. Op 17-jarige leeftijd raakte ze in de strijd twee keer gewond, op haar 18e heel serieus in haar gezicht. Ze bleef bij de partizanen en vocht nog twee jaar door, tot het eind van de oorlog. Ze overleed in 1975 en werd tussentijds herhaaldelijk onderscheiden voor dapperheid.

lees verder »

De survival-vakantie die iets anders uitpakte

Thumbnail afbeelding 1750

Eind april 1986 kampeerde ik met vrienden in tenten in de bossen tussen Kiev en Kharkov op 250 kilometer van Tsjernobyl. We waren met begeleiding op survivalvakantie en ik was 13 jaar. Het regende in de dichte bossen en de nachtegalen zongen hun mooiste lied. De explosie in de kerncentrale ging volledig aan ons voorbij en het is aan de richting van de wind te danken dat ik er vandaag de dag nog ben.

lees verder »

Je kunt ook een DVD opzetten

Thumbnail afbeelding 1742

Wat een lieverd is die Hugo de Jonge toch. Toen hem vandaag gevraagd werd naar de prijsverhogende werking van een toegangstest (Euro 7,50) op een theaterbezoek legde hij uit hoe zijn wereld in elkaar zit: "je hóéft niet naar het theater, je kunt ook een dvd opzetten."

Dan kun je hem natuurlijk wel gelijk een lul met vingers noemen, maar hij heeft wel een punt. Theater hoeft natuurlijk niet en bovendien geldt die prijsverhoging ook voor dat biertje, de sportschool en die bioscoop.

Ik weet niet welke DVD jullie op gaan zetten, maar ik kies voor de Cross of Iron, waarin Stransky een prima Hugo de Jonge speelt. De onervaren, maar roemzuchtige Stransky wordt meesterlijk neergezet door Maximilian Schell, die in tegenstelling tot Hugo de Jonge wel beschikt over talent, empathisch vermogen en een geweten.

lees verder »

Voor de zwakken onder mijn naasten gaf ik mijn krachten, ten slotte ook het leven zelf. Meer dan dat heb ik niet.

Thumbnail afbeelding 1740

Na de tweede wereldoorlog zat iedereen in het verzet en lagen lintjes en bedankbrieven van Prins Bernhard als bevelhebber van de binnenlandse strijdkrachten voor het oprapen. Die waardering was er niet voor de communisten en de marxisten, de echte harde kern van het gewapende verzet, want zij waren of dood of werden vanwege het uitbreken van de Koude Oorlog als gekkies verguisd.

Het zijn ook de communisten die de enige openbare demonstratie in heel Europa tegen de Jodenvervolging door de nazi’s organiseerden: de februaristaking van 1941 in Amsterdam. Na de oorlog werd deze staking uitgebreid herdacht, maar werd de rol van radicaal links als aanjager en organisator initieel genegeerd en later gemarginaliseerd.

Op de foto zien we Henk Sneevliet, ex-gemeenteraadslid van Zwolle voor de voorloper van de PvdA (1907) en binnen die partij bekend als een orthodox marxist. Henk Sneevliet hielp in de jaren ’20 in China Mao Zedong met de oprichting van de Chinese Communistische Partij.

Eind jaren ’20 kwam hij terug naar Nederland. In de machtsstrijd in de Soviet Unie koos hij in 1927 de kant van Trotski, dus tegen Stalin.

In 1933 kwam hij in de Tweede Kamer namens de door hem opgerichte RSP. Tussen de beroepspolitici kwam de actievoerder snel in een isolement terecht. Hij verliet de Kamer in 1937 en werd gemeenteraadslid van Amsterdam.

In 1940 dook Sneevliet bij de Duitse inval op 10 mei onder. Vanuit zijn onderduikadres werd hij actief in het verzet en schreef hij ondermeer opruiende publicaties onder het pseudoniem Baanbreker. Samen met zijn vrouw werd hij op 6 maart 1942 door de nazi’s gearresteerd.

Samen met zeven kameraden werd hij ter dood veroordeeld. In zijn afscheidsbrief schreef hij: "Voor de zwakken onder mijn naasten gaf ik mijn krachten, ten slotte ook het leven zelf. Meer dan dat heb ik niet."

Henk Sneevliet werd met zijn kameraden op 13 april 1942 geëxecuteerd bij Kamp Amersfoort, op de plek van De Stenen Man. Tijdens het voltrekken van het vonnis zongen ze De Internationale.

lees verder »

De straatartiest

Thumbnail afbeelding 1722

De Koude Oorlog maakte ik mee aan de andere kant van het IJzeren Gordijn, want ik werd geboren in Kharkov in de toenmalige USSR. Kharkov ligt nu in Oekraïne, niet ver van de gebieden waar al jaren die burgeroorlog woedt. In de jaren '80 was ik vaak met mijn gitaar en mijn vrienden op straat te vinden en verdiende ik een deel van mijn inkomen met het zingen van traditionele volksliederen en protestsongs.

lees verder »

O Romeo, Romeo, wherefore art thou Romeo

Thumbnail afbeelding 1709

Op 24 september 1942 verklaart Hans Albin Rauter, de hoogste SS-er in Nederland, in een schrijven aan Berlijn de joden vogelvrij. Aan de actie om joden te arresteren zullen niet alleen de Duitse politie, NSB'ers en Wehrmacht deelnemen, maar zal ook de Nederlandse politie worden ingezet. Hij belooft Himmler: "Es kann also kein Jude, der nicht priviligiert ist, sich mehr in Holland sehen lassen.' In zijn brief roemt hij in het bijzonder de eenheden van de Amsterdamse politie: "Sie machen sich in der Judenfrage ausgezeichnet un verhaften Tag und Nacht zu hunderten Juden."

De speciale eenheiden van Amsterdam en Den Haag werden in 1936 opgericht en beperken na 1940 hun werkterrein niet tot hun gemeenten. Ze zwermen uit over het hele land en verrichten duizenden arrestaties. Vaak op grond van bij de Nederlandse politie binnengekomen berichten.

Betje Boogaard, van een familie in de Haarlemmermeer waar tientallen joden een schuilplaats vonden in 1985 in Vrij Nederland: "Het waren Nederlanders, onthou dat goed, het waren altijd Nederlandse politiemensen die de joden weghaalden. We hebben veel meer last gehad van die Nederlanders dan van de Duitsers."

Uit: "de zwarte politie" van Bert Huizing en Koen Aartsma

lees verder »

Er is niets zo vastberaden of angstaanjagend als een boze moeder

Thumbnail afbeelding 1706

Op een vrolijke Internationale Vrouwendag! Dank aan alle helden die het mogelijk maakten en aan hen die nog dagelijks voor gelijkwaardigheid strijden!

lees verder »

Eenzame zoektocht naar de ziel

Thumbnail afbeelding 1702

Lege theaters, geen voorstellingen. Als artiest wacht en oefen ik dagelijks 3 tot 4 uur voor het moment dat het wel weer mag.

Ik voel me als een hoogzwangere vrouw die niet mag baren. Een sporter die na de warming up naar huis moet. Als een mens die zijn adem moet inhouden. Alsof iets of iemand de wereld op Pauze heeft gezet.

Ondanks de situatie oefen ik dagelijks vele uren mijn stem en lichaam. Dit traject is niet heldhaftiger dan dat van een kroegbaas die niet open mag, maar wel dagelijks bezig moet zijn met het onderhouden van zijn of haar café, of dat van een museum waar ze de collectie afstoffen zonder dat ze weten wanneer er weer bezoekers komen. We voelen elkaars uitdaging.

Ik ervaar deze uitzichtloze situatie als een uitnodiging om mijn artistieke ziel te ontdekken. Daarom werk ik iedere dag aan mijn creativiteit, focus en voorstellingsvermogen.

Natuurlijk had ik daarnaast ook graag voor een volle zaal gestaan. Om de kwaliteit van 'Zij zagen Oorlog' hoog - en het ritme er in te houden, speel ik daarom vier tot vijf keer per maand de gehele voorstelling live voor een lege zaal en een video-stream.

Vandaag is zo'n dag.

lees verder »

Een kind kan de was doen

Thumbnail afbeelding 1700

Aangezien het door de bekende maatregelen voorlopig nog niet mogelijk is om in een zaal voor publiek te spelen, hebben we onze toevlucht gezocht tot internet-streams. Zij zagen Oorlog wordt tenminste vier keer per maand live gespeeld voor publiek in het buitenland.

Bijzonder aan die voorstellingen is dat een deel van de techniek wordt gedaan door kinderen. Tijdens de afgelopen 4 live-voorstellingen werd de audio (voor de liefhebbers: 63 cues, inclusief veel handmatig faden) verzorgd door een 10-jarig meisje.

lees verder »

Het dagboek

Thumbnail afbeelding 1696

Het is 14 februari 1946 en na bijna een jaar als vluchteling riant in Zweden te hebben geleefd zit ik nu bijna een week in een Russisch krijgsgevangenkamp. De situatie is erbarmelijk.

We zijn met ongeveer 2200 gevangenen, waarvan ongeveer de helft lijdt aan eetproblemen. De commandant legt uit dat het kamp zelf zijn voedsel moet verdienen en daarom gevangen als arbeiders uitleent aan bedrijven in de regio. Die betalen voor de productie en als de gevangenen te weinig produceren, wordt er weinig betaald en lijden we honger. De joodse ondercommandant probeert ons gerust te stellen met uitleg dat de Russen door een mislukte oogst zelf niet veel beter eten.

Volgens de Russische commandant is het de koudste dag in het kamp tot dit moment. Sinds de strijd aan het oostfront heb ik het niet meer zo koud meegemaakt als het vandaag is: minus 20 graden Celsius.

De hygiëne is vreselijk. We krijgen een beetje zeep, maar het water is bevroren. In het kamp is geen tandarts, terwijl veel gevangenen opgezwollen tandvlees hebben en bij sommigen de tanden gewoon uit de mond vallen. We krijgen geen kleding en aan de voeten dragen we houten klompen die veelal te klein zijn.

Over dit dagboek:

Luitenant H. Schröder vocht 5 jaar aan het oostfront. Na de Duitse overgave vluchtte hij naar Zweden waar hij als vele andere nazi's asiel kreeg. Tijdens zijn asieltijd betaalde de Zweedse overheid zijn salaris door en verder verzorgden ze kost en inwoning, vertier en vrouwen en had hij vrij toegang tot post en telefoon. Na internationale druk (voornamelijk vanuit de USSR) besloot Zweden in februari 1946 de nazi's alsnog uit te zetten, waarna ze in Russische gevangenschap terechtkwamen.

lees verder »

Suriname

Thumbnail afbeelding 1692

In de Tweede Wereldoorlog produceerde Amerika de bulk van de aluminium die benodigd was voor de productie van vliegtuigen van zowel de Westerse geallieerden als de USSR. Wist je dat het merendeel van de erts die hiervoor benodigd was uit Suriname kwam?

Om het in Suriname gestationeerde Nederlandse leger te ondersteunen werd in 1939 de Surinaamse Schutterij opgericht, een eenheid die 5.000 man sterk zou worden. Om de bauxiet-mijnen te verdedigen stuurden de Amerikanen in 1942 2.000 extra troepen met 73 tanks naar de Nederlandse kolonie.

De Schutterij mocht niet buiten Suriname opereren, maar veel Surinamers deden dat wel. Ze dienden in het algemene Nederlandse leger, zoals in de in Engeland opgerichte Prinses Irene Brigade, maar ook in alle geledingen van de Nederlandse Marine en Koopvaardij en de luchtmacht. Vanaf 1943 trokken honderden Surinamers naar Australië waar ze tot soldaat werden opgeleid en bij KNIL werden gevoegd om tegen Japan te vechten. Vele in Nederland woonachtige Surinamers, zoals Anton de Kom (waar we al eerder over schreven), speelden een rol in het verzet.

De rol van de Nederlandse overzeese gebieden en de mensen die daar woonden wordt in de Nederlandse geschiedenis veelal vergeten, maar hun inzet en lijden was er niet minder om. Ook daar woonden moeders die voor langere tijd hun zoon moesten missen en dagelijks naar bed gingen met de angst op slecht nieuws van het front.

Foto van de Surinaamse Schutterij: BeeldbankWo2

lees verder »

Lieve Mama,

Thumbnail afbeelding 1640

Lieve Mama,

Vandaag is het precies 120 dagen geleden dat ik thuis ben vertrokken. Ik hoop dat het bij jou allemaal goed is, dat je gezond bent en dat je fijne dagen hebt. Ik mis je heel erg en denk iedere dag aan je.

Tot nu toe hebben we vooral gereisd. We zijn in Oekraïne en rukten over eindeloze besneeuwde steppen op. De sneeuw is van goede kwaliteit, dus ik kan hier veel skiën. We hebben lange dikke jassen en hoge laarzen en daarin heb ik het zelden koud.

lees verder »

Lieve tante Judith,

Thumbnail afbeelding 1638

Lieve tante Judith,

Voordat we uit Berlijn vertrokken zei je dat we het op het platteland moesten proberen en dat jij je bij ons zou voegen, zodra je kon. We zijn echter helemaal naar Nederland gelopen en het is vreselijker dan je kunt voorstellen.

We liepen gewoon de grens over en vonden in Kerkrade een herberg waar we mochten slapen. We waren vrij en hadden eindelijk rust, zo dachten we. Maar midden in de nacht kwam de Nederlandse politie ons halen en die zette ons samen met een ander gezin terug de grens over.

Eenmaal weer in Duitsland hebben we onze spullen bij het andere gezin gelaten en zijn we met een beetje kleding het platteland op gevlucht. We vonden tijdelijk onderdak bij een boer en wonen nu bij een andere boer, maar ook hier kunnen we niet lang blijven. We gaan richting België of Frankrijk. Hopelijk hebben we daar meer geluk en kijken ze anders tegen vluchtelingen aan.

Lieve tante, de tijd is tekort voor me om alles te vertellen dat we hebben meegemaakt. Geloof me alstublieft wanneer ik zeg dat het verschrikkelijk is. Het is een schande. Zorg dat u vertrekt, voordat het te laat is.

Nederland is geen goede bestemming, neem ook dat van mij aan. Probeer Zwitserland of anders Polen.

Vol goede hoop en hopelijk tot snel,

Meira en Micha, 6 November 1938

lees verder »

Lieve Brigitte

Thumbnail afbeelding 1635

Lieve Brigitte,

Misschien kun jij me berichten waar mama uithangt? Ik heb sinds september niets meer van haar gehoord. Ik weet ook niet of deze brief jou nog bereikt, maar ik moet elke mogelijkheid nagaan.

Wat er dit jaar allemaal gebeurd is, heb ik in mijn dromen niet vermoed. Ik kwam eind van
de zomer in het Reuzengebergte voor de Volksstürmopleiding. Was daar nauwelijks een week en toen werd ik overgeplaatst naar Gardelegen. Daar vertelden ze me na wat marcheren dat ik soldaat ben, maar zo wil ik mezelf nog niet noemen.

lees verder »

De paarse broek lost niet veel op

Thumbnail afbeelding 1603

We vieren dit jaar 75 jaar vrijheid, omdat er in 1945 een einde kwam aan de tweede wereldoorlog. Bijna automatisch nemen we aan dat het daarna voor iedereen allemaal beter werd, maar dat is helaas niet het geval, want voor veel mensen werd het daarna nog slechter.

Vraag maar eens aan iemand uit het oosten van Nederland hoe ze ’75 jaar vrijheid’ ervaren hebben. Met landgenoten uit het oosten van ons land heb ik het dan niet over Tukkers en Achterhoekers, maar over (oa.) Indo’s, Papoea’s en Molukkers.

Een ander voorbeeld is homoseksualiteit, voor de oorlog een normale relatievorm maar na de oorlog verboten en in diverse landen strafbaar. In Engeland ging men zelfs zover dat verklaringen omtrent homoseksueel gedrag met geweld werden afgedwongen, waarna vier jaar (!) gevangenisstraf of chemische castratie volgde.

lees verder »

Zandsculpturen in Garderen ter gelegenheid van 75 jaar vrijheid

Thumbnail afbeelding 1592

In het kader van 75 jaar vrijheid maakten in Garderen bijna 40 kunstenaars zandsculpturen en diorama's, waarmee ze stilstaan bij hoogte- en dieptepunten uit die 5 jaar oorlog voor Nederland. Prachtige scenes, waanzinnige kwaliteit. Verborgen pareltje op de Veluwe dat Veluws Zandsculpturenfestijn.

Het festijn is volledig corona-proof en grotendeels zelfs buiten. Warme jas aan en genieten. Vergeet ook niet het diorama dat dient als ode aan de Elfstedentochten die tijdens die jaren geschaatst zijn.

In deze post een paar foto's van het prachtige evenement. Ga er vooral zelf kijken, want de foto's zijn echt niet half zo mooi als de beelden zelf.

lees verder »

Koffie?

Thumbnail afbeelding 1568

De wind giert door de gaten in de cockpit en doet pijn in mijn gezicht. Mijn ogen worden beschermd door een bril. Ik zit vast gesnoerd in mijn kleine stoel en kan nauwelijks bewegen. Het angstzweet staat op mijn rug en tussen mijn billen, terwijl mijn kruis en dijen onder de urine zitten.

Nog een paar kilometer en dan kunnen we na 7 uur vliegen eindelijk onze bommen op het doel gooien en terug naar huis. We trotseren een muur van staal opgetrokken door de talloze luchtdoelkanonnen die de raffinaderij in Roemenië beschermt.

lees verder »

Is dat geld nu echt zo belangrijk?

Thumbnail afbeelding 1560

Het is begin van deze eeuw en wij wonen net in Zwolle. We vieren een verjaardag, ergens in de winter. Misschien wel die van mijn vader. Mijn opa begint naar aanleiding van ons nieuwe adres over de oorlog.

Dat is uniek, want over die vreselijk tijd werd nooit gesproken. Wat hem betreft was het nooit gebeurd en als iemand hem ernaar vroeg dan zei hij steevast dat hij 3 maanden te jong was voor de mobilisatie en dat de oorlog – op wat verplichte arbeid als schoenmaker na – zo’n beetje aan hem voorbij was gegaan.

lees verder »

De melkbus

Thumbnail afbeelding 1550

Daar is die schreeuw weer, gevolgd door de schrille fluit. Het haalt me uit een diepe slaap.

Nog meer geschreeuw.

Naast me beweegt mijn zwager. We liggen dicht tegen elkaar aan, want de dekens zijn dun en in de zakken waar we op slapen zit nauwelijks stro.

RAUS!

Onderweg naar buiten pakken we van de tafel ons ontbijt. Een donker stuk brood, net als gisteren.

Aan een ton hangt een touw met daaraan een beker. Ik schep water en drink het snel op. Neem gauw nog een tweede maar dan moet ik de beker al doorgeven.

Buiten stellen we ons op in twee rijen, terwijl we onderwijl gauw ons brood opeten. Het is niet veel, maar ik bewaar toch een stuk voor later. Dat is handig. We worden geteld en gaan daarna op pad.

Iedere dag lopen we dezelfde route. We zijn met om en nabij de 20 gevangenen, twee bewakers en een commandant op de fiets.

lees verder »

Nachtheks

Thumbnail afbeelding 1506

In totale stilte glijdt het houten vliegtuig door de nacht. Het zoekt een nederzetting gelegen in de buurt van Mozdok, een stad in het noorden van de Kaukasus. Het gaat om een dorpje met drie of vier houten gebouwen, waar eerder die avond een aantal Duitse voertuigen is gezien.

Aan de stuurknuppel zit de 24 jarige Tataarse Olga, piloot bij het 588ste Russische bommenwerper regiment. Deze eenheid vliegt verouderde Polikarkov tweedekkers en heeft uitsluitend vrouwelijke piloten.

De nazi’s kennen het regiment als de “Nachtheksen”. De bijnaam refereert aan de aanvalstechniek waarin de piloten ruim een kilometer voor het doel de motor van hun trage vliegtuig uitzetten en zo onhoorbaar naar het doel zweven om daar dan met uiterste precisie hun bommen te laten vallen.

Het is haar vijfde missie van de nacht en vast niet de laatste, zo weet Olga. De fascisten hebben het Rode Leger met de rug tegen de machtige rivier de Wolga gedrukt. In een paar gebouwen langs die rivier houdt het leger van de USSR in de stad Stalingrad stand tegen een overmacht aan Duitsers, Italianen, Hongaren, Roemenen, Italianen en Nederlanders. Olga vecht verder naar het zuiden, waar ze in de bergen van de Kaukasus probeert te verhinderen dat de nazi’s de olievelden innemen.

Het is koud in de open cockpit en dat vindt Olga fijn, want de frisse wind helpt haar om wakker te blijven. Zonder motor hoort ze alles wat er om haar heen gebeurt en in de duisternis zijn haar oren haar eerste verdediging.

lees verder »

A111118

Thumbnail afbeelding 1504

Op 11 november 1918 (11/11/18) eindigde de Eerste Wereldoorlog die 4 jaar eerder begon met het neerschieten van aartshertog Franz Ferdinand van Oostenrijk-Este. Hij zat in deze auto met kenteken A111118.

lees verder »

Wie is de volgende?

Thumbnail afbeelding 1501

Slaperig kijkt Erich naar de klok. Het is half vijf in de ochtend en het alarm gaat af. Ergens staat iets in de brand.

Hij wrijft de slaap uit zijn ogen, neemt een paar slokken water en stapt uit bed. Het is begin november en echt al fris. Hij schiet in een broek en trui die hij van de grond raapt en haast zich op zijn fiets naar de brandweercentrale.

Daar staan veel mensen voor de deur. “Vreemd,” denkt Erich, “wat doen ze hier om deze tijd?”

lees verder »

Ethiek

Thumbnail afbeelding 1466

In iedere oorlog gebeuren dingen die niet door de beugel kunnen en sinds 1945 worden plegers van misdrijven tegen de mensheid vervolgd. Maar in dat vervolgen zijn we heel selectief. Als we iets aan een oorlogsmisdadiger hebben, dan zijn carrièrekansen van die misdadigers eindeloos. Er zijn altijd mensen die dat voor ze regelen. En hoewel die oorlogsmisdadigers voor het leven gebrandmerkt zijn, blijven die mensen achter de schermen volledig buiten beeld, zoals de Amerikaanse dokter Edwin V. Hill M.D.

De kans dat jij een oorlogsmisdadiger in je vriendenkring hebt, acht ik niet zo heel groot, maar echt iedereen kent een Dr. Hill. In de tweede wereldoorlog maakte zo'n type ten koste van alles foute wapens, maar nu werken ze bijvoorbeeld in de voedingsmiddelenindustrie waar ze dan de wetgeving te slim af willen zijn en niet per definitie het beste voor hebben met je gezondheid. Of bij een producent van electrische auto's waar ze over de rug van Afrikaanse kinderen werken aan winstmaximalisatie. Of ze zijn presidentskandidaat en uitsluitend bezig met een eigen agenda.

lees verder »

Tattoo you

Thumbnail afbeelding 1440

Deze drie Joodse mannen kwamen op dezelfde dag aan bij vernietigingskamp Auschwitz. Als iedere gevangen tattoëerden de nazi's hun unieke nummer op de onderarm. Er zitten 10 nummers tussen. Ze overleefden en kwamen in verband met een 'ooggetuige project' nog één keer bij elkaar. Opdat we ze nooit vergeten.

lees verder »

Het fornuis

Thumbnail afbeelding 1260

Toen we terugkwamen bij onze uitkijkpost signaleerde mijn maat: "Ze zitten er weer, 2e verdieping, 1e raam van rechts." Ik volg zijn vinger en zie duidelijk het groene glas van hun nachtkijker.

We zitten een 40 meter uit elkaar. Zij dus op de 2e verdieping, wij op de derde. Zij houden ons in de gaten met hun nachtkijker, wij horen hen dankzij het krakende glas onder hun voeten.

Op elkaar schieten heeft niet zoveel zin. Bovendien kennen we elkaars taktieken. Zij weten dat we niet aan kunnen vallen en wij weten dat zij met te weinig zijn. Ze houden ons in de nacht in de gaten, schieten bij het krieken van de dag een paar granaten af en gaan er dan vandoor. Zo gaat het al dagen.

lees verder »

Het einde bij de brug

Thumbnail afbeelding 1315

Op 17 september lanceerden de geallieerden Operatie Market Garden met als doel om alle bruggen over de grote rivieren in Nederland te veroveren. Als ze eenmaal over de Rijn zouden zijn, dan was het een peuleschil om de belangrijkste Duitse industrie in het Rührgebied uit te schakelen en zo de oorlog snel tot een eind te brengen. Het zou niet lukken.

De operatie verliep vanaf het eerste moment moeilijk. Materiaaltekorten en mist verhinderde dat de parachutisten volgens de planning konden worden aangevoerd en de Duitsers hoefden in veel gevallen geen versterkingen aan te voeren, want rond Arnhem lag het 2e Duitse SS corps bestaande uit 2 beschadigde tanksdivisies.

lees verder »

Pruttelen

Thumbnail afbeelding 1291

“We lagen onder Diepenveen en waren al een paar keer verplaatst, toen we het bericht kregen dat er Engelsen bij Arnhem waren geland. We moesten zo snel mogelijk richting de stad.”

Als ik Johan in Hannover spreek heeft hij een Duits paspoort en hij zegt een geboren Duitser te zijn, maar helemaal zeker ben ik daar niet van. Zijn Nederlands is erg goed en slechts heel in verte hoor ik een Duits accent. Naar eigen zeggen dankt hij dat aan de jaren dat hij na de oorlog in Nederland woonde.

lees verder »

4 Para

Thumbnail afbeelding 1305

Ik zat bij de 4e Para brigade en kwam op de 18e, dus de 2e dag, aan op de Ginkelse Heide, zo’n 8 kilometer van de brug. Het was al een uur of 3 in de middag, dus we waren maar liefst 5 uur te laat en dat had alles te maken met mist boven ons vliegveld in Engeland. We landden midden in een aanval van SS’ers op de landingsvelden.

Die aanval hielpen we afslaan en namen 3 SS’ers gevangen: 2 Nederlanders en een Pool. We probeerden diezelfde dag nog bij de brug te komen, maar werden door de Duitsers met zware verliezen terug geslagen.

lees verder »

Voor het eerst naar het buitenland

Thumbnail afbeelding 1283

“Eindelijk was het zover: actie! We sloegen elkaar op de rug, want het wachten waren we meer dan zat.”

We spreken William, parachutist van de 1st airborne die in 1944 als 24-jarige bij Arnhem landde op de Ginkelse Hei, ook bekend als ‘Dropzone Y’. Hun doel was de grote brug bij Arnhem.

“In de vrachtwagens op weg naar het vliegveld spraken we over de operatie. We waren allemaal bang, maar ook opgewonden. De meesten van ons waren nog nooit in het buitenland geweest en best nieuwsgierig. Dat gold ook voor mij. We hadden geen idee wat we konden verwachten, maar het verzet van de nazi’s zou heel beperkt zijn.”

lees verder »

Ze hadden wel langer mogen blijven

Thumbnail afbeelding 1276

85 is ie als ik hem spreek. Zijn hele leven postbode geweest en nu al wat jaartjes met pensioen. Amper 12 was hij toen Zwolle bevrijd werd en daar kijkt hij met gemengde gevoelens op terug.

lees verder »

De Jood die ging vechten

Thumbnail afbeelding 1221

Als de nazi’s de USSR binnenvallen, is Leonid 17 jaar oud. Hij woont met zijn ouders in Kharkov, maar is euforisch en wil niets liever dan de nazi's bestrijden.

lees verder »

Brood

Thumbnail afbeelding 1233

Ik zat op een bankje in de zon. Uit de menigte even verderop maakte zich een vrouw los die naast me ging zitten. Ik keek haar aan. Het was een geëmancipeerde jonge vrouw. Bleek. Niet ouder dan 18 jaar.

lees verder »

Niet gebroken

Thumbnail afbeelding 1244

Energiek rent Svetlana de 12 trappen af van het vervallen appartementencomplex waar ze sinds haar geboorte met haar moeder woont. De flat stamt uit de jaren '50 en is sindsdien nooit echt meer opgeknapt. Haar hele leven wilde deze jonge vrouw niets liever dan vluchten naar West-Europa om deze deprimerende omgeving achter zich te kunnen laten, maar nu is alles anders want er hangt verandering in de lucht.

Het trappengat is vierkant, donker en ruikt naar een mix van stof en het door de stadsverwarming opgewarmde beton. Onderaan de laatste trap leiden wat losse treden in een diagonale lijn naar de stalen buitendeur.

lees verder »

Van hotspot naar hotspot

Thumbnail afbeelding 1214

Twee maanden voor zijn honderdste verjaardag overleed de Wit-Russische Yakov. Het is de opa van de voor ons oh zo belangrijke Nina, de half-zus van Ksenia. Yakov is één van die miljoenen anonieme Russen aan wie te danken hebben dat Duits een keuzevak is.

lees verder »

Zij overleefde 872 dagen belegering van Leningrad

Thumbnail afbeelding 1207

De belegering van Leningrad door de nazi's duurde van 8 september 1941 tot en met 27 januari 1944. In die 872 dagen kwamen er ruim een miljoen Russen, voornamelijk burgers, in de stad om. Er waren ook overlevenden, zoals Ksenia's oma die als ooggetuige met een actieve rol de meest gruwelijke dingen meemaakte.

lees verder »

Albert Leonard Wittenberg

Thumbnail afbeelding 1192

Albert Leonard Wittenberg was voor de oorlog actief lid van de Communistische Partij Nederland (CPN) en van de linkse Bond van Surinaamse Arbeiders. Tijdens de oorlog was Wittenberg lid van het verzet. Met zijn vrouw nam hij bovendien de zorg op zich van de baby Betty van hun Joodse buren.

lees verder »